Шетелдіктер қызыға да, қызғана да қарайды – Президент елдегі әлеуметтік қызметтің дамуы туралы

Бұл туралы Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Turkistan газетіне берген сұхбатында айтты, деп хабарлады Elordainfo.kz.

«Қазақстан – әлеуметтік мемлекет. Ден­саулық сақтау, әлеуметтік қамсыз­дан­дыру, ғылым және мәдениет сала­сы­на қатысты барлық міндеттеме толық орындалады. «Сырт көз – сыншы» деген сөз бар. Шетелдіктер, әсіресе, көрші мем­лекеттердің тұрғындары біздің ел­дегі әлеуметтік қызметтің соншалықты да­мығанына қызыға да, қызғана да қарай­ды. Соның ішінде кепілдік беріл­ген тегін медициналық көмек және аза­­­маттарға арналған көптеген жеңілдік бар. Тіпті, Қазақстанды «коммунизм ор­на­ған» ел деп атай бастады. 
Мысал ретінде, жекеменшік мектеп­тер­дің иелері де ауқымды мемлекеттік субсидия алатын орта білім жүйесін ай­ту­ға болады. Барлық аймаққа же­ке­меншік мектептердің, балабақшалардың, оқу орталықтары мен үйірмелердің жұмысын қамтамасыз ету үшін «жан басына сәйкес қаржыландыру» қағидаты бойынша қомақты қаражат бөлу міндеті жүк­телген. Бұған қоса, ауқатты кәсіп­кер­лердің меншігіндегі және ата-ана­лары балалардың оқу ақысына көп ақша төлеп отырған элиталық мектептерге де бюджеттен қаржы бөлінеді. 
Бұл саланы мемлекеттен қаржылан­дыру жүйесінің өзін реформалау керек. Министрліктің бұрынғы басшылары енгізген бүгінгі бұрмаланған тәртіп бей-берекеттікке әкеп соқтырады, себебі, қа­зір­дің өзінде қаражат жетпей жатыр. 
Жекеменшік медицина саласында да осыған ұқсас ахуал қалыптасқан. Бұрын же­кешелендірілген медицина мекеме­лері көбінесе күрделі құрал-жабдықтар сатып алмайды, тексеруден өту үшін нау­қастарды мемлекеттік емханаларға жі­береді. Бірақ, ең бастысы, оларға шын мә­нінде науқастардың санына қарай емес, «тіркелген» адамдардың санына қарай бюджеттен ақша бөлінеді және бұл «жан басына сәйкес қаржыландыру» деп аталады. Науқастардың санында мүл­де нақтылық жоқ, тіркеу жұмыстары қалай болса солай жүргізіледі. Барлығы ашық болуға тиіс, осы саладағы үрдістің бәрін цифрландырған жөн.   
Жалпы, бұл – күрделі мәселе, Үкімет бұ­ған назар аударуға тиіс. Мен лауа­зым­ды тұлғалардың мұндай жағдайға жол беріп қана қоймай, мемлекет мүддесіне қай­шы келетін нәрселерді «өз қолымен» жасағанына таңғаламын.   
Бір сөзбен айтқанда, тиісті мекеме­лер­­дің жөнсіз іс-әрекеттерінің кесірінен білім беру және денсаулық сақтау сала­ларындағы жеке кәсіпкерлік ұғымы бұр­маланып кеткен. Ахуалды түзеу қа­жет. Бюджеттен қаржы бөлінбесе, әлеу­меттік нысандардың қиын жағдайға тап болуы мүмкін екенін түсінемін. Бірақ, же­ке бизнесті түгелдей дерлік мем­ле­кет­тің мойнына артып қоюға болмайды. 
Cонымен бірге, медицина туризмі тұр­ғысынан алғанда Астана мен басқа да қалаларымыздың танымалдығы арта түскені көңіл қуантады. Дәрігерге қара­лып, сапалы ем-дом алу үшін көрші ел­дерден бөлек, тіпті, АҚШ-тың және Еуро­па­ның кейбір мемлекеттерінің аза­маттары Қазақстанға келіп жатыр», - деді Президент. 

Мемлекет басшысы бұл тұрғыда мұғалімдер мен ме­дицина саласының қызметкерлеріне өте жақсы қолдау көрсетіліп отырғанын айтты. 

«Олардың жа­­­лақысы бірнеше есе өсіп, қоғамдағы мәр­тебесі де арта түсті. Бұл дер кезінде қа­был­данған орынды шешім болды. 
Бірақ, алаяқтыққа жол берілмейді. Кеңес заманындағы түрлі аймақтық қақ­тығыстарға қатысқан «ардагерлер» әлі күнге дейін әлеуметтік жеңілдіктерді пай­даланып келеді. Мен халыққа Жол­дауымда Кеңес Одағының күйрегеніне отыз жылдан астам уақыт өтсе де, «арда­герлер» күн өткен сайын көбейіп, неге екені белгісіз, жасарып бара жатқанын айттым. 
Тағы бір мысал. Статистикаға қара­сақ, Қазақстанда 740 мыңнан астам мү­гедек адам бар екен. Еліміздің еш­қан­дай қарулы қақтығысқа қатыспайтынын ескерсек, 20 миллион халқы бар мемле­кет үшін мұның көптеу екеніне келісетін шығарсыз. Кезінде жауапты мекеме қызметкерлері мемлекеттен көмек алу үшін туыстарын, мәселен, гипертония диаг­нозы қойылған жақындарын мүге­дек­тер қатарына қосып жаза салғаны анық­талып отыр. Мұндай заңсыз әре­кет­тер аз емес. Сондықтан, Үкімет пен құ­қық қорғау органдарына осы салада тәртіп орнатуды тапсырдым.
Қандастар мәселесіне келсек. Әрине, мен сырттағы ағайынның тарихи Ота­ны­на оралғанын құптаймын. Бірақ, олар­дың қоғамымызға дұрыс кірігуіне қа­тысты мәселелерді шешу қажет. Был­тыр Қазақстанға 16 мыңнан астам қан­дас көшіп келген. Соның ішінде еңбекке жарамды азаматтардың он бес пайы­зы­ның ғана жоғары білімі бар. Сол себепті кө­бі Қазақстандағы әлеуметтік-эко­но­ми­калық ортаға бейімделу барысында қиын­дықтарға тап болады. Олар негі­зінен Алматы облысының халық көп тұратын аудандары мен ауылдарына жә­не Маңғыстау облысының Жаңаөзен қаласына қоныстанған. Орталық және жер­гілікті билік, сондай-ақ, құқық қор­ғау органдары бұл жағдайға назар ау­дару­ға мәжбүр болып отыр.   
Мен былтырғы сұхбатымда Қазақ­стан­да барлық азаматтың құқығы бір­дей екенін, ешкімге ешқандай артық­шы­лық немесе басымдық берілмейтінін айт­тым. Біз өркениетті, әділетті мем­лекет құрып жатырмыз. «Заң үстемдігін» қамтамасыз ету, білімнің сапасын арттыру, мәдениетті болу, аянбай еңбек ету, тәртіпке бас ию және мемлекеттік рә­міздерге құрметпен қарау арқылы ғана осы мақсатқа жетеміз. Еліміздің бо­лашағы дарынды, бастамашыл әрі отан­шыл жастардың қолында. 
Мен мұны үнемі айтып жүремін. Се­бе­бі, Мемлекет басшысы ретінде өскелең ұр­пақтың жасампаз қуатына сенемін», - деді ол. 

Еске салайық, бұдан бұрын Turkistan газетінде Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Қазақстан жаңғырудың жаңа кезеңіне қадам басты» атты көлемді сұхбаты жарияланғаны туралы жаздық.