Кәсіпкер Мұхит Асанов жаңа Құрылтайдан қандай өзгерістер күтетінін айтты

Отандық кәсіпкер, PhD докторы, «NPO ASEM» химия зауыты мен «ASEM MEDICAL» клиникалар желісінің негізін қалаушы Мұхит Асанов Құрылтай сайлауына қатысты пікір білдірді, деп хабарлайды Elordainfo.kz.

Сайлау аяқталды. Саяси партиялар ұсынған кандидаттар негізінде Құрылтай жақын күндері жасақталады. Бұл жай ғана депутаттар құрамының ауысуы емес. Бұл – жаңа саяси құрылымның алғашқы емтиханы.

Кәсіпкерлер жоғарыдан қандай да бір жеңілдікті күтіп отырған жоқ. Олардың өз күн тәртібі бар. Жаңа Құрылтай күнделікті ұсақ мәселелерге батып кетпей тұрып, осы мәселелерді қазірден бастап ашық айтуы керек.

Бизнес үшін қорғауды қажет ететін негізгі мәселелер:

1. Салық саясатының тұрақтылығы. Ережелер бизнес соларға бейімделіп үлгергеннен де жылдам өзгермеуі керек.

2. Инвестиция мен меншікті қорғау. Табысты бизнес бақылаушы органдардың қосымша назарына ілігудің себебіне айналмауы тиіс.

3. Реттеушілік жүктемені азайту. Есеп беру, келісу және бірін-бірі қайталайтын талаптар азайып, нақты жұмысқа уақыт көбірек қалуы керек.

4. Негізсіз тексерулер мен әкімшілік қысымнан қорғау. Бұл да өзінше бір «салық». Тек ол бюджетке емес, кәсіпкердің уақытына, жүйкесіне және жіберіп алған мүмкіндігіне түседі.

5. Шағын және орта бизнес үшін қолжетімді қаржыландыру. Қағаз жүзіндегі әдемі бағдарламалар емес, кәсіпкерге нақты жететін қаражат керек.

6. Мемлекеттік сатып алулар мен квазимемлекеттік сектордағы ашықтық. Жеке бизнеске де нарықта тең мүмкіндік берілуі керек. Бәсеке бар жерде оның нәтижесін нарықтың өзі анықтағаны дұрыс.

7. Бизнеске қызмет ететін мемлекеттік цифрландыру. Технология бюрократияны азайтуы керек. Цифрландыру ыңғайлылықтың сыртында жаңа кедергілер тудырмауы тиіс.

Саяси көзқарасына қарамастан, депутаттың бір ғана нақты міндеті болуы керек – бизнестің үнін шешім қабылдау деңгейіне жеткізу. Депутаттар Үкіметтен келген шешімдерді жай ғана рәсімдейтін буын емес, олардың экономикаға және кәсіпкерге әсерін алдын ала бағалайтын тарап болуы тиіс.

Енді Құрылтайдың алғашқы сессиясындағы Президенттің Жолдауынан жаңа тапсырмалардан бұрын, мемлекетіміздің алдағы жылдарға арналған нақты экономикалық бағытын айқындайтын ұстанымдарды күтеміз. Бес жылдан кейін де өзектілігін жоғалтпайтын, бүгіннен бастап жоспар құруға мүмкіндік беретін шешімдер керек.

Мемлекет қай салаларды стратегиялық басымдық ретінде көреді? Осы бағыттарды дамыту үшін қандай жағдай жасауға дайын? Бизнес үшін ең маңыздысы – алдағы 5-10 жылда қандай ережелер сақталып қалатынын түсіну. Бұл жай ғана риторика емес: инвестор үшін мұндай болжамдылық – елімізде жаңа өндіріс ашу немесе инвестиция үшін басқа юрисдикцияны таңдау арасындағы нақты фактор. Сонымен қатар, мемлекет бизнестің жұмысын жеңілдету үшін қай реттеулерден бас тартуға дайын екенін де көрсетуі маңызды.

Кәсіпкерге ең керегі – мемлекеттің қай бағытқа бет алғанын және сол бағытта ережелердің қаншалықты берік сақталатынын түсіну.

Эстония 1991 жылы институттарын жаңадан құрды. Негізгі қағида: мемлекет кәсіпкерге не істеу керектігін айтпайды, тек ойын ережелерін анықтайды. e-Residency, цифрлық мемлекет, тіркеу рәсімдерінің жойылуы бәрі бір мақсатқа бағытталған: транзакциялық шығындарды азайту және болжамдылықты белгілеу. Соның нәтижесінде ЖІӨ-ге шаққандағы шағын бизнестің үлесі жоғары, цифрлық экспорт өсімі тұрақты.

Оңтүстік Корея 1960-жылдары басқа модельді таңдады: мемлекет стратегиялық салаларды айқындап, оларға ресурстарды бағыттады. Негізгі айырмашылық: мемлекет жеке бизнесті алмастырған жоқ, оны қозғаушы күш ретінде қолданды. Чеболь жүйесі мемлекеттік қолдау мен нарықтық бәсекенің гибриді болды. Бірнеше онжылдыққа созылған экспорттық саясат, инвестицияны қорғау, тұрақты валюта саясаты бизнестің ұзақ мерзімді жоспарлауына мүмкіндік берді.

Екі жағдайда да таңдалған бағыт үкіметтердің ауысуына, дағдарыстарға және саяси өзгерістерге қарамастан, ондаған жыл бойы сақталды. Кәсіпкер үшін тұрақтылықтың мәні де осында - ол өз бизнесін бір бюджеттік циклмен шектемей, бірнеше жылға алға жоспарлай алуы керек.

Міне, шынайы тұрақтылықтың сынағы осы: модельдер әртүрлі болғанымен, өлшем біреу – ережені белгілеу емес, оны кейін де өзгертпей ұстану.

Мемлекет өз жолын таңдауға құқылы. Бірақ сол жолды бизнес үшін болжап болмайтын бағытқа айналдыруға құқығы жоқ. Мемлекет бизнесті өзі басқаруға міндетті емес, дегенмен ол кәсіпкер бүгін салған инвестиция ертең қабылданған бір шешімнің кесірінен қателікке айналып кетпейтініне кепілдік беруге міндетті.

Құрылтайдың алғашқы сайлауы аяқталып, енді тыңдай білу сынағы басталады. Егер жаңа Құрылтай кәсіпкердің дауысы жай ғана тіркелетін емес, нақты ескерілетін орынға айналса – бұл жаңа құрылымның қағаз жүзінде ғана емес, іс жүзінде де жұмыс істей алатынының жақсы белгісі болады.

Ал алдымыздағы Жолдау бизнес күн сайын өзіне қоятын басты сұраққа жауап беруі керек: мемлекетіміз алдағы он жылда қандай экономика құрып жатыр және сол экономикада өз ақшасымен тәуекел ететін кәсіпкерге орын бар ма? Бірақ бұл сұрақтың нақты жауабын кәсіпкерлер мінберден емес, Жолдаудан кейін қабылданатын алғашқы нақты шешімдерден көреді.