Іздеу Сарапшы сөз бостандығының конституциялық логикасы туралы түсіндірді
Жібек Наурыз
Өңірлермен жұмыс жөніндегі бөлімнің бас сарапшысы, ҚР Президенті жанындағы ҚСЗИ-дың Павлодар облысындағы өкілі Борис Поломарчук Конституция жобасындағы сөз бостандығы мәселесіне қатысты пікірін білдірді, деп хабарлайды Elordainfo.kz ҚР Президенті жанындағы Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институты баспасөз қызметіне сілтеме жасап.
«Сөз бостандығының шектеулері мәселесі әрқашан баса назар аудартады. Бұл кез келген конституциялық реформаның негізгі тақырыбы, себебі ол жеке құқықтарды қоғам мүдделерімен теңестіруді қамтиды. Жаңа Конституция жобасында бұл мәселеге белгілі бір тәсілдер де көрсетілген, және оның нақты не ұсынатынын сабырлы түрде қарастыру маңызды.
Негізгі ойдан бастайық. цензураға бұрын да тыйым салынған еді, қазір де тыйым салынып отыр. Тікелей және бұлтартпасыз. Ешкімнің ойларды, жазбаларды немесе пікірлерді алдын ала шектеуге құқығы жоқ. Бұл - жаңа Конституция жобасының негізгі ұстанымы.
Ал мұнда екі түрлі ұғымды шатастырмау өте маңызды. Цензура – сөзге тыйым салу. Шектеулер – айтылғанның салдары үшін жауапкершілік. Заңда бұлар әртүрлі нәрселер, ал оларды шатастыру – норманың мағынасын бұрмалау.
Қарапайым нәрсені түсіну маңызды. Сөз бостандығы әлемнің ешбір жерінде абсолютті емес. Біз мұнда жаңалық ашып отырған жоқпыз. Бұл негіздер 1990 жылдардың басында өз еркімізбен қосылып, жаһандық қауымдастықтың бір бөлігіне айналған халықаралық құжаттарда бекітілген. Нақтырақ айтқанда, Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясында.
Халықаралық стандарттар адамның өз пікірін білдіруге еркін екенін анық көрсетеді, бірақ бұл бостандық ар-намыс, бедел, қауіпсіздік, денсаулық және қоғамдық моральға қол сұғатын жерде аяқталады. Бұл «мемлекеттің сыннан қорқуы» емес, бұл біреудің бостандығы екіншісінің бостандығына қауіп төндірмеуі керектігінен. Бұл қарапайым естіледі, бірақ бұл факт», - деді ол.
Оның пайымдауынша, жаңа Конституция жобасында осы шекаралар мұқият анықталған. Ол алдын ала шектеулер енгізбейді, үнсіздікке мәжбүрлемейді және БАҚ немесе азаматтар үшін жағдайды нашарлатпайды.
«Бұл бізге заңның әрқашан мүмкіндік қана емес, сонымен қатар жауапкершілік екенін еске салады. Бұл демократиялық мемлекеттер үшін стандартты тәсіл, «қазақстандық жолдың» ерекшелігі емес.
Сондықтан, осыған байланысты Конституция жобасында ештеңе қатаңдатылмай, керісінше, ережелерді өзіміз бұрыннан мойындаған халықаралық қағидаттарға сәйкестендіреді. Сөз бостандығы сақталады. Бірақ онымен бірге басқаларға деген құрмет те сақталады», - деді Борис Поломарчук.
