Header Banner

Мархат Шарипов: Президент Жолдауында агроөнеркәсіп кешенін дамытудың басым бағыттарын белгіледі

Мархат Шарипов: Президент Жолдауында агроөнеркәсіп кешенін дамытудың басым бағыттарын белгіледі
Фото: Үкімет

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2026 жылғы 28 қазандағы «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Жолдауында ауыл шаруашылығы саласының тиімділігін арттыру, агроөнеркәсіп кешенін технологиялық жаңғырту және су ресурстарын ұтымды пайдалану мәселелеріне басымдық берілді. Мемлекет басшысы өндіріс көлемін ұлғайтумен қатар, өнімді терең өңдеуді, еңбек өнімділігін арттыруды, отандық ауыл шаруашылығы техникасының өндірісін дамытуды және жасанды интеллектіні енгізуді тапсырды. Бұл міндеттер аграрлық саланың ұзақ мерзімді бәсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталған. Бұл туралы ҚР Президенті жанындағы ҚСЗИ Өңірлермен жұмыс жөніндегі бөлімінің бас сарапшысы, институттың Ақмола облысындағы өкілі Мархат Шарипов айтты, деп хабарлайды Elordainfo.kz.

«Жолдауда ауыл шаруашылығын дамытудың бірнеше маңызды бағыты белгіленді. Олардың қатарында аграрлық саланы ұзақ мерзімді қаржыландыру, тамақ өнеркәсібін дамыту, Қазақстанда заманауи тракторлар мен комбайндар өндірісін жолға қою, жасанды интеллектіні енгізу, суармалы егіншіліктің ауқымын кеңейту, сондай-ақ өнімді сақтау мен өткізудің тиімді жүйесін қалыптастыру бар.

Келтірілген мәліметтерге сәйкес, 2025 жылы ауыл шаруашылығы саласының өсімі шамамен 5,9 пайызды құрап, агроөнеркәсіптік кешен өнімінің көлемі 15 трлн теңгеге жеткен. Ал жеңілдетілген қаржыландыру көлемі 1,5 трлн теңгені құрады. Бұл көрсеткіштер ауыл шаруашылығының ұлттық экономикадағы ауқымды секторлардың біріне айналғанын көрсетеді. Дегенмен өндіріс көлемінің өсуі саланың тиімділігін толық сипаттай алмайды. Мұнда өндіріс шығындары, шаруашылықтардың рентабельділігі, еңбек өнімділігі, өнімді сақтау кезіндегі шығындар және ел ішінде қайта өңделетін өнімнің үлесі де ескерілуі керек», – деді сарапшы.

Мархат Шарипов аграрлық саланы қаржыландыру мәселесіне де тоқталды. Оның айтуынша, ауыл шаруашылығына бөлінетін жеңілдетілген қаржының едәуір бөлігі ағымдағы қажеттіліктерді өтеуге және айналым қаражатын толықтыруға жұмсалады. Ал саланың тұрақты дамуы үшін шаруашылықтарға ұзақ мерзімді инвестициялық ресурстар қажет.

Ауыл шаруашылығы маусымдық сипатымен, ауа райына тәуелділігімен және инвестициялардың ұзақ мерзімде өтелуімен ерекшеленеді. Фермерлерге тұқым, тыңайтқыш пен жанар-жағармай сатып алумен қатар, техника алу, фермалар, элеваторлар, көкөніс қоймалары мен қайта өңдеу кәсіпорындарын салу үшін де қаржы қажет. Қысқа мерзімді несиелер егіс науқанының міндеттерін шешуге мүмкіндік бергенімен, өндірісті технологиялық тұрғыдан жаңғыртуға әрдайым жеткіліксіз.

«Мемлекет ауыл шаруашылығын қаржыландыру кезінде кезекті егіс науқанын өткізуге ғана емес, бәсекеге қабілетті аграрлық бизнесті қалыптастыруға да басымдық беруі қажет. Субсидиялар мен кредиттер көлемін ұлғайту өздігінен саланың дамуына кепілдік бермейді. Егер қаржыландыру құны жоғары болса, техника қымбат бағамен сатып алынса, ал өнім бағасы тұрақсыз болып қалса, қосымша табыс қарыз жүктемесін өтеуге жұмсалуы мүмкін. Сондықтан қаржыландыру тетіктері шаруашылықтардың ұзақ мерзімді инвестициялық жоспарларымен және нақты экономикалық нәтижемен ұштасуы керек», – деп түсіндірді сарапшы.

Сарапшының пікірінше, отандық ауыл шаруашылығы техникасының өндірісін дамыту да агроөнеркәсіп кешенінің технологиялық жаңғыруында маңызды орын алады. Машина-трактор паркінің тозуы егіс және егін жинау жұмыстарының мерзімін ұзартып, жөндеу мен жанар-жағармай шығындарын көбейтеді. Сонымен қатар қолайсыз ауа райы жағдайында өнімнен айырылу қаупін арттырады. Ал заманауи техника өндірістік операциялардың дәлдігін жақсартып, еңбек өнімділігін көтеруге және ресурстарды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.

«Бұл бағытты бірнеше кезең бойынша қарастыру маңызды. Біріншісі – импорттық құрамдас бөлшектерден техника құрастыру. Екіншісі – отандық компонент жеткізушілерін дамыта отырып, өндірісті оқшаулау деңгейін арттыру. Үшіншісі – қосалқы бөлшектер өндірісін, жөндеу қызметтерін, бағдарламалық қамтамасыз етуді және мамандар даярлауды қамтитын толыққанды өнеркәсіптік әрі сервистік экожүйе қалыптастыру.

Тек техника құрастыру өндірісті қысқа мерзімде ұлғайтуға мүмкіндік бергенімен, технологиялық тәуелсіздікті толық қамтамасыз ете алмайды. Фермер үшін машинаның техникалық сипаттамасынан бөлек, оны пайдалану құны, қосалқы бөлшектердің қолжетімділігі, жанар-жағармай шығыны, сенімділігі және егін науқаны кезінде жөндеу жылдамдығы маңызды. Сондықтан отандық техника өндірісімен қатар, оны пайдалануға қажетті сервистік инфрақұрылымды да дамыту қажет», – деді Мархат Шарипов.

Бұдан бөлек, сарапшы аграрлық салаға жасанды интеллектіні енгізу мүмкіндіктеріне назар аударды. Оның айтуынша, бұл технологияны егістіктердің жағдайын бақылаудан бастап, өндірістік процестерді жоспарлауға дейінгі көптеген бағытта қолдануға болады. Атап айтқанда, спутниктік суреттер арқылы алқаптардың жай-күйін талдау, топырақтағы ылғал мен қоректік заттардың тапшылығын анықтау, өнімділікті болжау, тыңайтқыштарды қолдануды оңтайландыру және ауыл шаруашылығы техникасындағы ақауларды алдын ала анықтау мүмкіндігі бар.

Дегенмен цифрлық шешімдердің экономикалық тиімділігі оларды енгізуге қажетті бастапқы жағдайларға байланысты. Шаруашылықта өндірістік есеп жүргізілмесе, топырақтың жай-күйі туралы нақты деректер болмаса және тұрақты байланыс қамтамасыз етілмесе, қымбат технологиялар күткен нәтижені бермеуі мүмкін. Сондықтан алдымен есеп пен өлшеу жүйесін қалыптастырып, кейін нақты алқаптарда пилоттық жобаларды сынақтан өткізу, одан соң қол жеткізілген экономикалық нәтижені бағалап, тиімді шешімдерді кеңейту қажет.

Жолдаудағы тағы бір маңызды бағыт – суармалы егіншілікті дамыту және су ресурстарын ұтымды пайдалану. Мемлекет басшысы заманауи технологияларды қолдану арқылы ірі су көздеріне жақын орналасқан суармалы жерлердің аумағын кеңейту дәстүрлі дақылдардың өнімділігін 2-2,5 есе арттыруға мүмкіндік беретінін атап өтті. Бұл ретте су ресурстарын цифрлық есепке алу мен тиімді пайдалану мәселесі де өзекті.

«Суармалы жерлердің көлемін арттыру үшін су жеткізу мүмкіндігі, топырақтың құрамы, инфрақұрылым, энергия көздері мен техниканың қолжетімділігі, сондай-ақ өсірілетін дақылдардың экономикалық тиімділігі ескерілуі керек. Су үнемдеу технологияларын енгізбей егістік алқаптарын кеңейту су көздеріне түсетін жүктемені арттыруы мүмкін. Сондықтан мемлекеттік саясатта пайдалануға берілген жерлердің көлемімен қатар, әрбір текше метр судың нақты қайтарымын да бағалау маңызды.

Бұл үшін каналдарды жаңғыртып, суды тасымалдау кезіндегі шығындарды азайту, тамшылатып суару сияқты тиімді әдістерді енгізу, су алу көлемі мен нақты тұтынуды цифрлық есепке алу қажет. Сонымен бірге топырақтың ерекшеліктерін ескеріп, егіс құрылымын су балансына сәйкес жоспарлау керек. Су жер, техника және капиталмен қатар стратегиялық өндірістік ресурсқа айналып келеді. Сондықтан аграрлық шаруашылықтардың болашақтағы бәсекеге қабілеттілігі тек жер көлеміне емес, шектеулі ресурстарды қаншалықты тиімді пайдалана алатынына да байланысты», – деп түйіндеді Мархат Шарипов.