Прокуратура: Пробациялық бақылаудағы адам нені білуі қажет

Астана қаласы Есіл ауданы прокуратурасының бөлім прокуроры Самат Қойкенов өңірлік коммуникациялар қызметінде тікелей эфирде өткен онлайн баспасөз конференциясы пробациялық бақылаудың тәртібін түсіндіріп берді, деп хабарлайды Elordainfo.kz

Пробациялық бақылау сотталғандардың мінез-құлқын қадағалап қана қоймай, оларды түзетуге ықпал етеді, қайталанған құқық бұзушылықтардың алдын алады және қоғамдағы қалыпты жағдайға оралуға көмектеседі. Бас бостандығын шектеуге сотталғандар, шартты түрде сотталғандар, сондай-ақ бас бостандығынан айыруды өтеуден шартты түрде мерзімінен бұрын босатылған адамдар пробациялық бақылауда болады.

Сотталған адам нені білуге міндетті

Сотталғандар заңды, сот үкімін және пробация қызметінің талаптарын сақтауы керек. Оқшауланбаған жазаларға айыппұл, түзеу және қоғамдық жұмыстар, сондай-ақ бостандықты шектеу жатады.

Айыппұл үкім заңды күшіне енген күннен бастап сот белгілеген мерзімде төленеді. Осы мерзімде сотты кейінге қалдыру енгізілмейді. Егер материалдық жағдай нашарласа, кейінге қалдыруға болады. Егер айыппұл уақытында немесе толық төленбесе, ол мәжбүрлі түрде өндіріліп алынады. Егер кірістер мен мүліктер жетіспесе немесе жасырылса, сот айыппұлды басқа жазамен алмастыра алады.

Бұл ретте айыппұлдың төленбеген бөлігі мыналарға ауыстырылады:

Қылмыстық теріс қылықтар үшін: төленбеген айыппұлдың 1 АЕК үшін 1 сағат қоғамдық жұмыстар не 4 АЕК үшін 1 тәулік қамауға алу;

Ауырлығы аз немесе орташа қылмыстық құқық бұзушылықтар үшін: 4 АЕК үшін бас бостандығын шектеудің немесе бас бостандығынан айырудың 1 күні;

Ауыр қылмыстар үшін: 4 АЕК үшін 1 күн бас бостандығынан айыру;

Бірнеше айыппұл болған кезде: айыппұлдың төленген және өндіріп алынған бөлігін ескере отырып, Қылмыстық кодекстің тиісті бабының санкциясы шегінде бас бостандығынан айыру.

Түзеу жұмыстары

Түзеу жұмыстары негізгі жұмыс орны бойынша орындалады. Сотталған адамның жалақысынан ай сайын 10-нан 50 пайызға дейін ұсталады, ал ұсталған қаражат Жәбірленушілерге өтемақы қорына аударылады. Ұстап қалу әлеуметтік жәрдемақылардан және біржолғы төлемдерден жүргізілмейді.

Түзеу жұмыстары 20-дан 200 АЕК-ке дейінгі мөлшердегі қылмыстық теріс қылықтар үшін, ал 200-ден 10 000 АЕК-ке дейінгі қылмыстар үшін тағайындалады. Сотталған оларды өтеуге үкім пробация қызметіне келіп түскен күннен бастап 15 күннен кешіктірілмей тартылады.

Бірнеше рет бұзғаны, жасырғаны немесе Қазақстаннан тыс жерге кеткені үшін сотталған адам түзеу жұмысынан жалтарған деп танылуы мүмкін. Егер оның орналасқан жері 15 күннен артық белгісіз болса, ол жасырынған болып саналады. Бұзушылық кезінде ескерту жасалады. Егер адам жазадан жалтарса немесе 3 айдан артық жұмыс істемесе, сот жазаның өтелмеген бөлігін мыналарға алмастыра алады: қоғамдық жұмыстарға немесе қамауға алуға қылмыстық теріс қылық жасағаны үшін, бас бостандығынан айыру қылмысы үшін.

Қоғамдық жұмыстар

Қоғамдық жұмыстар қоғамға пайдалы жұмыстарды тегін орындаудан тұрады. Қылмыстық теріс қылықтар үшін 20-дан 200 сағатқа дейін, ауырлығы аз және орташа қылмыстық құқық бұзушылықтар үшін 200-ден 1200 сағатқа дейін тағайындалады.

Жұмыстан бас тарту, себепсіз бір ай ішінде 2-ден астам келмеу, жұмыста мас күйінде 2 рет көріну, жасыру немесе Қазақстаннан тыс жерлерге шығу жалтару болып саналады. Мұндай жағдайларда сот жазаның өтелмеген бөлігін басқа жаза түрімен алмастыра алады.

Пробациялық бақылау 6 айдан 7 жылға дейінгі мерзімге белгіленеді, ал мәжбүрлі жұмыстар жылына 100 сағатты құрайды.  Қасақана бұзушылықтар 1 жыл ішінде қайталап бұзушылық, Қазақстаннан тыс жерлерге шығу, қылмыстық құқық бұзушылық жасау және пробациялық бақылаудан немесе мәжбүрлеу жұмыстарынан жалтару болып саналады.

Шартты түрде соттау

Шартты түрде соттау адамға бас бостандығынан айырусыз түзелуге мүмкіндік береді. Ол сот пен пробация қызметінің талаптарын орындап, тіркеуге айына 2 рет, ал ауыл тұрғындары үшін айына 1 рет келуі керек. Егер бірнеше рет бұзылған болса немесе жасырынуға тырысса, шартты түрде соттау күшін жоя алады және адам сот тағайындаған жазасын өтеуге мәжбүр болады.

2026 жылғы жағдай бойынша Есіл ауданының пробация қызметінің есебінде 375 адам тұрады, оның ішінде 188 бас бостандығын шектеуге сотталған, 49 шартты түрде сотталған, 21 қоғамдық жұмыстарға тартылған, 31 жазасын өтеуді кейінге қалдырған адам, 111 адам белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айырылған. Сондай-ақ, 23 адамға қатысты сот бас бостандығын шектеуді бас бостандығынан айыруға ауыстыру туралы материалдарды қанағаттандырды.

Пробация өмірді өзгертуге көмектеседі

Пробация қызметі талаптардың сақталуын қадағалап қана қоймай, сотталғандарға қалыпты өмірге оралуға көмектеседі. Осылайша 20 адам тұрақты жұмыс тапты, ал 34 адам жұмыссыз ретінде есепке алынды. Сотталғандарды қолдау үшін тренингтер, спорттық іс-шаралар және бос орындар жәрмеңкелері өткізіледі.