Іздеу 
Дәукен Тұрдашев
Ешкім террорист болып тумайды. Әр адамның бір кездері арманы, мақсаты, сүйікті ісі, жақындары мен болашаққа құрған жоспары болады. Алайда жалған идеялар мен деструктивті ортаның ықпалы адамды қалыпты өмірінен алыстатып, өзі мен айналасындағыларға қауіп төндіретін әрекеттерге итермелеуі мүмкін. Мұндай жағдайлардың алдын алуда діни сауаттылық, сыни ойлау және жақын адамдардың қолдауы ерекше маңызды.
Радикалдану қалай басталады?
Радикалдану – адамның біртіндеп шектен шыққан көзқарастарды қабылдап, өзге пікірлерді жоққа шығара бастауы. Ал зорлық-зомбылықты ақтайтын немесе оған шақыратын идеялардың ықпалы қоғамдық қауіпсіздікке қатер төндіруі мүмкін.
Мұндай үдеріс әртүрлі жағдайдың әсерінен қалыптасады. Кейде адам әлеуметтік желідегі күмәнді ақпаратқа сеніп, өзін белгілі бір топтың ғана мүшесі ретінде қабылдай бастайды. Ал кейбір деструктивті топтар адамның сеніміне кіріп, оның дүниетанымын біртіндеп өзгертуге тырысады.
Әсіресе, «тек біз ғана дұрыс жолдамыз», «басқалардың бәрі қателеседі» деген ұстанымдар арқылы өзге көзқарастарға төзбеушілік қалыптастыру қауіпті. Мұндай идеялар адамның жақындарымен қарым-қатынасына да кері әсер етуі мүмкін.
Қандай белгілерге назар аудару керек?
Адамның мінез-құлқындағы кез келген өзгерісті радикалданудың белгісі деп қабылдауға болмайды. Діни ұстанымның өзгеруі немесе құлшылыққа қызығушылық танытуы өздігінен қауіп төндірмейді.
Алайда адамның зорлық-зомбылықты ақтай бастауы, өзге адамдарға өшпенділік танытуы, жақындарымен қарым-қатынасын үзуге мәжбүрлейтін топтардың ықпалына түсуі немесе заңға қайшы әрекеттерге шақыратын үндеулерді қолдауы алаңдаушылық туғызуы мүмкін.
Мұндай жағдайда адамды бірден айыптап, сыртқа тебудің орнына, онымен сабырлы сөйлесіп, жағдайын түсінуге тырысқан жөн. Қажет болса, білікті мамандардың көмегіне жүгіну маңызды.
Күмәнді діни ақпаратты қалай ажыратуға болады?
Қазір діни мазмұндағы ақпарат әлеуметтік желілер мен түрлі интернет платформаларында кеңінен таралады. Алайда жарияланған әрбір уағыз, бейнежазба немесе үндеу сенімді ақпарат көзі бола бермейді.
Сондықтан діни мәселелерге қатысты мәліметтің қайдан алынғанына, оны кім таратқанына және қандай мақсат көздейтініне назар аудару қажет.
Әсіресе, адамдарды қоғамнан оқшаулануға, өзгелерге өшпенділік танытуға немесе заңсыз әрекеттерге үндейтін мазмұннан сақ болған жөн. Діни сауалдарға жауапты тиісті білімі мен біліктілігі бар мамандардан алған дұрыс.
Алдын алуда отбасының рөлі маңызды
Радикалданудың алдын алу тек мемлекеттік органдардың міндеті емес. Бұл мәселеде отбасы, білім беру ұйымдары және қоғамның да жауапкершілігі бар.
Жақын адамдар арасындағы сенімді қарым-қатынас, ашық әңгіме және өзара қолдау адамның қиын жағдайда жалғыз қалмауына көмектеседі.
Әсіресе, жастардың ақпаратты сыни тұрғыдан бағалауына, күмәнді мәліметтерді тексеруіне және әртүрлі көзқарастарға құрметпен қарауына жағдай жасау маңызды.
Егер адамның зорлық-зомбылыққа үндейтін идеялардың ықпалына түскені байқалса, жағдайды елеусіз қалдырмай, тиісті мамандардан кеңес алған жөн.
Ең бастысы – қауіптің алдын алу
Радикалданудың алдын алуда тыйым салу мен жазалаудан бұрын түсіндіру, ағарту және дер кезінде қолдау көрсету маңызды орын алады.
Діни сауаттылықты арттыру, сенімді ақпарат көздерін пайдалану, сыни ойлауды дамыту және жақындармен байланысты үзбеу – деструктивті идеологиялардың ықпалынан сақтанудың маңызды жолдары.
Өйткені дер кезінде айтылған дұрыс кеңес пен көрсетілген қолдау адамның қате шешім қабылдауының және оның ауыр зардаптарға ұласуының алдын алуы мүмкін.
